Belangrijkste bevindingen

Uit het onderzoek, gebaseerd op acht systematische literatuurreviews, komen deze bevindingen naar voren:

• Acceptatie door patiënten: vrouwen noemden meerdere motieven om digitale zelfzorg te gebruiken, zoals laagdrempelige toegang tot informatie, lage kosten, directe beschikbaarheid en het ontbreken van negatieve effecten ten opzichte van andere behandelingen. Digitale zelfzorg wordt daarbij als drempelverlagend ervaren, mede doordat urine-incontinentie door sommige vrouwen als een zeer privé onderwerp wordt ervaren, wat hulp zoeken in de spreekkamer kan belemmeren.

• Effectiviteit: de effectiviteit van zelfzorg via digitale bekkenbodemspiertraining is op drie manieren gemeten. Op alle uitkomstmaten lijkt digitale zelfzorg effectiever te zijn dan schriftelijke instructies: de frequentie van incontinentie-episoden lijkt sterker af te nemen, de door deelnemers gerapporteerde verbetering van de klachten lijkt groter, en de ernst van de symptomen lijkt sterker te verminderen ten opzichte van standaardzorg.

• Effect op lange termijn: digitale zelfzorg via bekkenbodemspiertraining lijkt op de lange termijn mogelijk meer verbetering te geven in de kwaliteit van leven van mensen met incontinentie dan alleen schriftelijke uitleg.

• Veiligheid: er werden weinig bijwerkingen gemeld. In de onderzochte studies ging het om enkele losse gevallen, en in de controlegroepen werden geen bijwerkingen gerapporteerd.

• Kosten: de jaarlijkse zorgkosten zijn lager bij digitale zelfzorg dan bij gebruikelijke zorg, met een besparing van €107 tot €111 per patiënt. Ook kreeg een veel kleiner deel van de deelnemers een verwijzing voor bekkenbodemspiertraining, 6 procent tegenover 41 procent bij gebruikelijke zorg, en werd niemand naar een medisch specialist verwezen.

Waarom digitale zelfzorg bij urine-incontinentie waardevol is voor de zorg

Voor patiënten zit de meerwaarde vooral in de laagdrempeligheid. Vrouwen ervaren een digitale zelfzorgtoepassing als drempelverlagend, met name vanwege de privacy en de mogelijkheid om zelfstandig aan de slag te gaan. Dat is vooral relevant bij een onderwerp dat als gevoelig of beladen wordt ervaren, zoals urineverlies: de app vermindert het taboe en maakt het makkelijker om de oefeningen vol te houden.

Een patiënt verwoordt het zo:

“Ik vind het moeilijk om over urineverlies te praten. Met de app kan ik gewoon aan de slag en wordt het niet zo’n ding.”

Voor zorgprofessionals biedt het proces een aanvullende vorm van advies en begeleiding binnen de huisartsenzorg. Het consult kan efficiënter worden doordat informatie en instructies, zoals uitleg over bekkenbodemspieroefeningen, via de toepassing beschikbaar zijn, en in sommige gevallen kan een verwijzing naar andere zorgprofessionals worden voorkomen. Dit vraagt wel dat zorgprofessionals bekend zijn met de toepassing en weten wanneer deze passend kan worden ingezet.

Hoe de IZA-partijen tot een gedragen rapport komen

Het rapport komt tot stand via een combinatie van technische toetsing, literatuuronderzoek en praktijkervaringen. Voor urine-incontinentie is de toepassing URinControl positief getoetst op onder meer veiligheid, effectiviteit, gebruiksvriendelijkheid, informatiebeveiliging en implementatieondersteuning. Het literatuuronderzoek is uitgevoerd op basis van een gezamenlijk opgesteld meetplan met indicatoren binnen de domeinen toegankelijkheid, kwaliteit, kosten en duurzaamheid. Voor de opschalingsanalyse is gebruikgemaakt van een interview met een huisarts, een digitale vragenlijst, input over het patiëntenperspectief en aanvullende literatuur.

Dit proces binnen Digizo.nu is mogelijk gemaakt dankzij de samenwerking en steun van de betrokken partijen, in alfabetische volgorde: InEen, Landelijke Huisartsen Vereniging, Nederlands Huisartsen Genootschap, Patiëntenfederatie Nederland en Zorgverzekeraars Nederland.

Wat dit betekent voor zorgorganisaties die willen starten of al werken met digitale zelfzorg bij urine-incontinentie

Met de positieve toetsing van URinControl is de basis gelegd om de toepassing verantwoord in te zetten en op te schalen binnen de huisartsenzorg. Het rapport biedt handvatten om daarbij de juiste keuzes te maken. Tegelijk laten de resultaten zien dat digitale zelfzorg niet geschikt is voor alle vormen van urine-incontinentie, waardoor een juiste diagnose vooraf van belang is, en dat de implementatie in de praktijk nog beperkt is. Ook konden door de verschillen tussen de studies geen betrouwbare conclusies worden getrokken voor specifieke groepen gebruikers.

Implementeren van digitale en hybride zorg is in de basis vooral een veranderkundig vraagstuk, niet alleen een technisch project. Voor verdere opschaling zijn een aantal randvoorwaarden van belang: gerichte scholing en informatievoorziening voor zorgprofessionals, zodat onbekendheid met de toepassing wordt weggenomen, een duidelijke positionering van digitale zelfzorg binnen het zorgpad, technische integratie in bestaande informatiesystemen zoals Thuisarts.nl en het HIS, en een structurele oplossing voor de bekostiging. Om de implementatie te ondersteunen zijn voor URinControl toolkits ontwikkeld voor de huisartsenpraktijk en apotheek, met onder meer voorlichtingsmateriaal, een e-learning en communicatiemiddelen. De financiering van de digitale gezondheidstoepassingen, waaronder URinControl, wordt op dit moment georganiseerd binnen een pilot vanuit Zorgverzekeraars Nederland, waarmee ervaring kan worden opgedaan richting een toekomstbestendig financieringsmodel.

Onderdeel van een reeks over digitale zelfzorg in de huisartsenzorg

URinControl vormt samen met Untire en Vertigo Training de kern van het Nederlandse DiGA-initiatief. Digizo.nu onderzocht deze processen in samenhang. Naast dit rapport over urine-incontinentie bij vrouwen zijn er ook rapporten over digitale zelfzorg bij draaiduizeligheid en bij vermoeidheid na kanker.

🔗 Procespagina en rapport: digitale zelfzorg bij draaiduizeligheid
🔗 Procespagina en rapport: digitale zelfzorg bij vermoeidheid na kanker

Verdieping en procespagina

Het volledige rapport en de technische rapportage staan op de procespagina van Digizo.nu.

🔗 Procespagina en rapport: digitale zelfzorg voor urine-incontinentie bij vrouwen