Een steuntje in de rug zonder dat het voelt als controle 

In de zorg herinneren medewerkers de bewoners vaak aan afspraken, zoals het eten of een bezoek aan de fysiotherapeut. Maar omdat veel bewoners met Korsakov nog fit zijn, kan dit voor hen soms voelen als betutteling. Ze willen het graag zelf doen en weten. 
Een digitaal hulpmiddel, zoals een smartwatch, werkt dan als een neutrale assistent. Als het horloge trilt, voelt dat voor een bewoner niet als controle door een ander, maar als een eigen geheugensteuntje. Hierdoor is er minder weerstand en voelt de bewoner zich zelfstandiger. 

Kiezen voor de tablet of het horloge 

Niet elke bewoner heeft hetzelfde nodig. Daarom werden er in het onderzoek twee verschillende systemen gebruikt: een tablet en de smartwatch. De tablet is een scherm dat op de kamer staat. Het is heel handig voor bewoners die veel op hun kamer zijn. Naast de agenda kunnen familieleden er ook foto’s en berichtjes naar sturen. De smartwatch is juist fijn voor bewoners die veel onderweg zijn. Het is simpel in gebruik om te voorkomen dat het te ingewikkeld wordt. 
Soms is er een creatieve oplossing nodig. Een bewoonster vond het horloge om haar pols bijvoorbeeld spannend. Door de smartwatch aan haar rollator te hangen, werkte het wel. Zo zie je dat technologie altijd moet passen bij de persoon. 

Waarom de timing van een melding zo belangrijk is 

Een belangrijke ontdekking uit het onderzoek is dat de tijd van de melding voor iedereen anders moet zijn. Dit hangt af van hoe goed iemand informatie kan verwerken. Bewoners die meer moeite hebben met onthouden, hebben baat bij een melding die pas vijf minuten voor de afspraak afgaat. Als de melding eerder komt, vergeten ze deze vaak alweer voordat ze er iets mee kunnen doen. 
Bewoners die nog wat beter kunnen plannen en onthouden, hebben juist meer tijd nodig. Voor hen werkt een melding van een kwartier van tevoren het best. Op die manier hebben ze de tijd om rustig hun huidige bezigheid af te ronden, zoals het drinken van een kop koffie, om zich daarna op hun gemak klaar te maken voor de afspraak. 

Van vragen naar zelf weten

Een opvallend resultaat op de werkvloer is de verandering in de manier waarop bewoners communiceren. Waar zij voorheen vaak aan de zorg vroegen: “Wanneer gaan we eten?”, zoeken ze dat met de nieuwe hulpmiddelen nu vaker zelf op. Ze zeggen dan bijvoorbeeld: “De lunch is om één uur, toch?”. Een ander succesverhaal is een bewoner die via de tablet zelf bijhoudt wanneer zijn zus op bezoek komt. In plaats van het telkens te moeten vragen, kijkt hij nu zelf in zijn digitale agenda. Wanneer zijn zus na het bezoek foto’s uploadt, is dat voor de zorgmedewerkers weer een prachtig aanknopingspunt voor een gesprek. Deze verschuiving geeft bewoners hun regie terug en geeft hun zelfvertrouwen een enorme boost.

Deze verandering vraagt ook om een cultuuromslag bij het personeel; medewerkers moeten leren loslaten. In plaats van bewoners voortdurend te herinneren, krijgen zij een meer coachende rol. De zorgmedewerker is niet langer het ‘externe geheugen’, maar biedt ondersteuning op maat. Dit zorgt niet alleen voor meer autonomie bij de bewoner, maar ook voor een merkbare vermindering van de werkdruk en meer rust op de afdeling.

Klaar voor de toekomst met praktische lessen

Om te zorgen dat deze hulpmiddelen echt blijven werken, is de rol van de brugfunctionaris binnen Lelie zorggroep cruciaal. Deze functionaris vormt de schakel tussen onderzoek en de dagelijkse praktijk op de werkvloer door onderzoeksresultaten om te zetten in bruikbare plannen. In plaats van alleen een methode op te leggen, gaat zij uitgebreid in gesprek met zowel zorgmedewerkers als bewoners om te toetsen of de voorgestelde werkwijze in de praktijk ook echt haalbaar is.

Het succes van de implementatie zit vaak in de laatste praktische details waar het in andere organisaties nog wel eens misgaat. De brugfunctionaris maakt zich hard voor zaken als de fysieke plek waar de horloges liggen en wie het beheer heeft over de digitale accounts. Het uiteindelijke doel is dat technologie geen tijdelijke opwelling is of aan slechts één persoon gekoppeld blijft, maar een vast onderdeel wordt van de zorginstelling. Door deze randvoorwaarden vanaf het begin goed te borgen en het team hierin te trainen, voorkom je dat waardevolle hulpmiddelen na een geslaagd onderzoek ongebruikt in de kast belanden.

Sterre Smits blijft ondertussen onderzoeken hoe dit op de lange termijn werkt. Haar doel is simpel: zorgen dat bewoners weer met opgeheven hoofd hun eigen dag kunnen indelen. 
 

Lees het volledige onderzoeksartikel: 
Smits, S., Postma, A., Altgassen, M., Helmantel, M., Stuivenwold, F., & Oudman, E. (2025). Smartwatch reminders can support time-based prospective memory in patients with Korsakoff’s syndrome. Neuropsychological Rehabilitation, 1-35.  

Lees meer over Hybride dagstructuurondersteuning in de VVT